Stel je een bevlogen tuinier voor. Iemand met oog voor natuur, die vol overtuiging bloembollen plant van zeldzame, veelbelovende bloemen. Hij kiest de beste soorten, afkomstig van vooruitstrevende kwekers. Hij plant ze in de grond en wacht met spanning af. Maar al snel blijkt: de meeste bloemen komen niet op. Of ze sterven af zodra ze boven de grond komen. Niet omdat de bollen slecht zijn. Maar omdat de bodem arm is, de pH-waarde uit balans, de zon te fel, de wind te hard. Er is te veel onkruid, geen schaduw of beschutting, en insecten vreten de knoppen weg nog voor ze open kunnen gaan.
Een ervaren tuinman weet: het ligt niet aan de bloem. Het ligt aan de tuin. Aan de condities waarin die bloemen moeten groeien. En dus werkt een goede tuinman aan de grondstructuur, verbetert de waterhuishouding, zet windschermen neer, introduceert bestuivers, plant schaduwplanten, verwijdert onkruid, brengt compost aan. Want pas als de omgeving klopt, kan de bloem tot bloei komen.
Veelbelovende bedrijven, maar in een slechte bodem
In de wereld van duurzame financiering zijn veel ontwikkelingsbanken, regionale groeifondsen, banken, en impactinvesteerders en subsidie regelingen hard bezig om bloembollen te planten. Ze investeren in circulaire plasticverwerkers, elektrische busbouwers, regeneratieve landbouwbedrijven, producenten van plantaardige eiwitten, biobased isolatiemateriaal of koolstofarme cement. Het zijn allemaal veelbelovende bloemen in de tuin van de toekomst. Maar net als in de tuin gaat het vaak mis.
Neem Umincorp, een innovatieve kunststofrecycler uit Amsterdam die in 2023 failliet ging ondanks een geavanceerde technologie. Of Ebusco, bouwer van elektrische bussen, die in 2024 grote verliezen leed en worstelt met stagnerende marktvraag. Er zijn helaas talloze voorbeelden. Het ligt niet aan de visie of de technologie, het leiderschap of het team, maar aan een ecosysteem dat hen niet ondersteunt.
Het speelveld om het duurzame bedrijf heen is nog volledig ingericht op de oude lineaire, fossiele economie die volop wordt begrepen en gesteund. De duurzame bedrijven hebben te maken met versnipperd beleid, lage milieukosten voor vervuilende concurrenten, gebrek aan marktvraag, hogere risico’s, verouderde en tegenwerkende regelgeving, infrastructuur die ontbreekt, en ketens die niet meebewegen. Er is geen bemeste grond, geen bescherming, geen voeding en te veel gure wind en vraatzuchtige insecten.
Een investeerder die ook tuinarchitect is
Een goede transitiefinancier heeft dus niet alleen een investeringsafdeling die kijkt naar risico, rendement en impact per bedrijf. Hij heeft óók een transitie-team: mensen die begrijpen hoe je de tuin moet inrichten. Die niet alleen naar het individuele bedrijf kijken, maar naar het ecosysteem eromheen. Die weten hoe je een transitiestrategie ontwikkelt, hoe je andere stakeholders in beweging brengt, en hoe je beleid, markt, kennis en ketens samen laat optrekken. Want pas dan is het verantwoord om te investeren in kwetsbare, nieuwe bloemen.
Wie serieus wil investeren in transitie, kan niet om het hebben van een transitie strategie heen. Maar het werkt ook andersom: financiering zélf kan veel strategisch worden ingezet als hefboom op het gebruik van publieke middelen. Als subsidies, publieke investeringen in combinatie met private middelen doelgericht worden afgestemd op de transitiestrategie, is dat veel efficiënter en effectiever. Transitiebeleid wordt dan een geolied mechanisme waarin geld niet alleen projecten, pilots en onderzoek financiert, maar ook de koplopers voedt, de opschaling faciliteert en uiteindelijk systemen verandert. Oftewel transitie financiering die is ingebed in een transitie strategie levert niet alleen rendement, maar ook richting, versnelling en kosten efficiëntie op.
TransMissie als aanpak voor het inrichten van het ecosysteem
Dit is precies waar de TransMissie-aanpak het verschil maakt. TransMissie helpt niet alleen bij het kiezen van de juiste bloemen, maar biedt een strategie om de tuin aan te pakken. TransMissie is daarbij geen losse tuinman, maar een coördinatormechanisme voor een hele hoveniersploeg: iedereen weet wat hij moet doen, wanneer, en met welk effect.
Het TransMissie model maakt inzichtelijk wat er per transitie nodig is, en vooral: wie wat moet doen.
In vijf fasen laat het zien hoe een sector verandert:
- Inertie doorbreken: via urgentie en publieke druk
- Visie en pilots: investeren in koplopers en experimenten
- Concurrentie organiseren: marktvorming, standaardisatie, incentives
- Synergie en samenwerking: keten brede coördinatie en opschaling
- Institutionaliseren: regelgeving, toezicht, financieringsstructuren
Het model analyseert welke randvoorwaarden ontbreken voor het succesvol opschalen van innovaties en oplossingen. In elke fase benoemt TransMissie de rollen van overheden, bedrijven, financiers, kennisinstellingen en ngo’s. Niet op basis van hoop, maar op basis van systeemlogica.
Zo ontstaat een routekaart waarlangs ook financiers hun strategie kunnen afstemmen en bewuste interventies kunnen opzetten, niet alleen op de individuele onderneming, maar ook op het systeem waarin die onderneming moet functioneren.
De voordelen van systeemdenken voor financiers
Voor ontwikkelingsbanken, impactinvesteerders en publieke financieringsinstellingen betekent dit een omslag. Niet alleen investeren in ondernemers, maar ook in de randvoorwaarden:
- Door marktontwikkeling te co-financieren (zoals gezamenlijke inkoop of aanbestedingen)
- Door sector brede samenwerking te stimuleren
- Door flankerend beleid en kennisopbouw mee te organiseren
- En door structureel te investeren in opschaling, niet alleen in projecten en pilots
De voordelen zijn tastbaar:
- Lagere risico’s: bedrijven floreren beter in een ondersteunend ecosystem
- Hoger rendement: investeringen blijven niet geïsoleerd maar versterken elkaar
- Meer impact per euro: systeemveranderingen maken de weg vrij voor opschaling
- Nieuwe kansen: een goed ecosysteem trekt nieuwe investeerders en ondernemers aan
Een goede tuinman weet: je krijgt geen bloei zonder gezonde bodem. En een goede transitiefinancier weet: systeemverandering is geen bijzaak, het ís de investering.
Lucas Simons
Oprichter NewForesight
Coauteur Transmissie
Lucas.simons@newforesight.com
Over NewForesight: NewForesight is een internationaal toonaangevend strategisch consultancybureau met als missie de transitie naar een duurzame economie te versnellen. Wij helpen onze partners complexe problemen op te lossen en deze te vertalen naar marktgerichte kansen die bijdragen aan zowel bedrijfsdoelen als duurzame groei. Ontdek hoe wij uw organisatie kunnen helpen om toekomstbestendig te worden op www.newforesight.com.
Over TransMissie: Gebaseerd op solide, interdisciplinair wetenschappelijk onderzoek en meer dan twintig jaar implementatie ervaring biedt het TransMissie-raamwerk een marktgedreven, actiegericht stappenplan om de transities te versnellen. Het geeft concreet inzicht in hoe het complexe multi- stakeholder veld te organiseren en te stimuleren om de lange termijn duurzaamheidsdoelen te halen. Onze unieke aanpak wordt inmiddels wereldwijd toegepast in meer dan 15 verschillende transities en erkend door Overheden, Bedrijven en NGOs. Lees hier hoe TransMissie jouw organisatie kan helpen om leidend te worden in de transities